Tijdens de Week van de Gezondheidsverschillen hebben we extra aandacht voor onderwerpen die niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn. Financiële zorgen, beperkte toegang tot gezonde voeding of een ongezonde leefomgeving maken het moeilijker om gezond te eten. Dit jaar is het thema: Gelijke kansen op gezondheid, ook digitaal.
Steeds meer zorg verloopt digitaal: via apps, online afspraken, portalen en DigiD. Voor veel mensen is dat handig, maar voor een grote groep vormt het juist een nieuwe drempel. Taalambassadeur Dicky Gingnagel legt uit hoe moeite met lezen, schrijven en digitale toepassingen de toegang tot zorg beïnvloeden en wat zorgorganisaties kunnen doen om deze mensen beter te ondersteunen.
Van moeite met lezen naar taalambassadeur in de zorg
Dicky had vroeger meer moeite met lezen en schrijven. Toen hij een operatie had merkte hij hoe moeilijk zorgcommunicatie kan zijn. “Ik kreeg brieven van zes of zeven pagina’s. Tegen de tijd dat ik onderaan was, wist ik niet meer wat er bovenaan stond.''
Die ervaring neemt hij mee in zijn werk als taalambassadeur en adviseur bij Pharos. Hij helpt zorgorganisaties om begrijpelijke taal te gebruiken. Hij test apps, denkt mee over communicatie en geeft trainingen. “Omdat ik zelf moeite met lezen en schrijven had, weet ik waar mensen vastlopen en wat ze nodig hebben.”
Digitale zorg: makkelijker of juist moeilijker?
Voor mensen met beperkte lees- of digitale vaardigheden wordt de drempel om digitale zorg te gebruiken steeds hoger. "Veel mensen hebben geen DigiD, vinden de digitale zorg te moeilijk, of begrijpen de informatie niet."
Dicky ziet zelf ook nog digitale middelen die niet duidelijk zij. Zo probeerde hij laatst online een afspraak te wijzigen. Een knop die eruitzag als ‘volgende pagina’, bleek de bevestigingsknop te zijn. “Toen stond de afspraak vast en kon ik niets meer aanpassen. Als ik er al tegenaan loop, dan doen vele anderen dat ook."
Schaamte houdt mensen stil
Veel mensen vragen geen hulp als ze iets niet begrijpen. Volgens Dicky speelt schaamte daarbij een grote rol. “Er wordt snel geoordeeld: waarom heb je niet goed opgelet op school? Maar dat is meestal niet het geval. “Er kunnen ook heel andere redenen zijn, zoals ziekte, armoede, stress of schulden.”
Doordat mensen geen hulp durven vragen, blijven brieven soms ongeopend liggen, worden afspraken gemist en wordt belangrijke informatie niet of verkeerd begrepen. Dit veroorzaakt stress en onzekerheid en kan in sommige gevallen zelfs tot gevaarlijke situaties leiden.
Dicky heeft het geluk dat zijn zus hem helpt met moeilijke brieven en digitale informatie. Maar veel mensen hebben niemand in hun omgeving die dat kan of wil doen. “Die staan er alleen voor.” Bij het BovenIJ kunnen patiënten met vragen over apps en digitale middelen terecht bij het Patiënt Contact Centrum, maar ook bij het gezond Noord loket. In Amsterdam-Noord zijn meer plekken waar mensen hulp kunnen krijgen, bijvoorbeeld in de bibliotheek of in buurthuizen. “Vrijwilligers helpen daar mensen die moeite hebben met lezen en schrijven en minder digitale vaardigheden hebben. Dat maakt echt verschil.”
In deze brochure lees je welke behoeften iemand heeft.
Beeld zegt meer dan tekst
Steeds meer zorgorganisaties gebruiken video’s en animaties om informatie uit te leggen. Bij het BovenIJ gebeurt dat met Indiveo: een digitaal programma dat medische informatie uitlegt met animaties, afbeeldingen, voice-over en korte, duidelijke teksten. De informatie is beschikbaar in 11 talen en kan op elk moment en in eigen tempo worden bekeken. Dicky is enthousiast over het gebruik van beelden en filmpjes: “Als mensen kunnen zien wat ze moeten doen, begrijpen ze het vaak beter. Een filmpje is vaak duidelijker dan een bijsluiter of een folder met alleen maar tekst.”.
Toch blijft informatie op papier volgens hem ook belangrijk. Niet iedereen kan online informatie zoeken. “Vraag aan patiënten of ze informatie op papier willen. Veel mensen durven dat zelf niet aan te geven. Een niet-digitale manier moet altijd beschikbaar blijven.”
Wat kunnen zorgorganisaties doen?
Volgens Dicky begint toegankelijke zorg bij iets heel eenvoudigs: aandacht en persoonlijke contact. Het is vaak niet zichtbaar dat iemand iets niet begrijpt.
Een belangrijke manier om misverstanden te voorkomen, is de terugvraagmethode. Met de terugvraagmethode kunnen zorgprofessionals nagaan of de uitleg begrijpelijk genoeg was. “Vraag mensen om de informatie in hun eigen woorden te herhalen. Kunnen ze dat niet, dan weet je dat er iets misgaat.”
Daarnaast is het belangrijk om te letten op kleine signalen. Iemand die lang in de wachtkamer blijft zitten zonder iets te vragen, kan vastlopen zonder dat iemand het doorheeft. Door actief contact te maken, kunnen zorgverleners stress en onzekerheid wegnemen.
Dicky benadrukt dat veel mensen maar een klein duwtje nodig hebben. “Het begint met aandacht, begrip en luisteren. Als mensen zich gezien en gehoord voelen, durven ze sneller vragen te stellen.” In de campagne 'Meedoen aan digitale zorg', roept Dicky op om het gesprek aan te gaan over digitale zorg.
Deel deze pagina: